Załóżmy, że prowadzisz pensjonat w Zakopanem albo mały hotel nad morzem w Kołobrzegu. Obiekt masz dopięty na ostatni guzik — wnętrza, śniadania, obsługa. A mimo to zdjęcia na Bookingu wyglądają jak dziesiątki innych ofert w okolicy. Jeden detal potrafi to zmienić z dnia na dzień. Stalowe schody kręte zewnętrzne, biegnące wzdłuż elewacji albo prowadzące z tarasu do ogrodu, to nie tylko sposób na przejście z piętra na piętro. To pytanie o tożsamość miejsca.

Ten tekst piszę dla właścicieli hoteli, restauracji, pensjonatów i willi turystycznych, którzy zastanawiają się nad schodami zewnętrznymi i chcą rozumieć, czym różni się inwestycja komercyjna od domowej — od strony formalnej, konstrukcyjnej i marketingowej.

Spirala jako element marki miejsca

Właściciel domu jednorodzinnego kupuje schody kręte, bo brakuje mu miejsca albo szuka czegoś nietypowego na taras. Właściciel obiektu komercyjnego decyduje się na nie z innego powodu — wie, że każdy element architektury zewnętrznej pracuje na konwersję rezerwacji. Brzmi to marketingowo, ale to zwyczajna obserwacja z praktyki.

Spirala przyciąga wzrok — po prostu. Forma kręconych schodów stalowych zewnętrznych jest geometrycznie nieoczywista i ludzki mózg zatrzymuje się na niej dłużej niż na zwykłej klatce schodowej. Badania z zakresu neuroarchitektury pokazują, że krzywizny i formy organiczne wywołują u obserwatorów wyższy poziom pozytywnego pobudzenia emocjonalnego niż proste linie — pisali o tym m.in. Ellard i Sussman w opracowaniu Cognitive Architecture (2012). W przypadku hotelu czy restauracji przekłada się to na prostą rzecz: gość, który zobaczy spiralne schody na zdjęciu, spędzi na Twojej ofercie kilka sekund więcej.

Warto przy okazji spojrzeć na schody stalowe jako element elewacji — bo w obiektach usługowych elewacja to w zasadzie billboard, który pracuje przez całą dobę.

Pierwsze wrażenie zaczyna się od zdjęcia

Z danych opublikowanych przez Booking.com w raporcie Traveller Review Awards 2023 wynika, że zdjęcia obiektu są kluczowym czynnikiem wyboru dla 67% podróżnych rezerwujących nocleg online. To główne zdjęcie na karcie obiektu decyduje o tym, czy gość kliknie dalej, czy przewinie ekran.

Stalowe schody kręte zewnętrzne dobrze wypadają w kadrze z kilku powodów. Mają czytelną geometrię — spirala tworzy naturalną linię prowadzącą oko, co fotografowie i architekci wnętrz wykorzystują od dawna. Przy odpowiednim ujęciu z dołu lub z góry dają efekt, który trudno przeoczyć. W zestawieniu z zielenią, drewnem tarasu czy kamienną elewacją stają się elementem, który określa charakter miejsca.

Pensjonat, który zdecyduje się na schody spiralne z kutego żelaza albo stali surowej z efektem rdzy (corten), doczeka się zdjęć na Instagramie, które goście robią z własnej inicjatywy. To realna wartość marketingowa, której nie kupisz samym remontem łazienki.

Jakie obiekty zyskują na schodach krętych zewnętrznych najwięcej?

• Małe hotele butikowe, którym zależy na rozpoznawalności wizualnej
• Pensjonaty i wille turystyczne walczące o gościa na portalach rezerwacyjnych głównie zdjęciem
• Restauracje z ogródkiem lub tarasem, gdzie schody prowadzą na wyższy poziom
• Gospodarstwa agroturystyczne łączące charakter rustykalny z nowoczesną formą
• Obiekty SPA i wellness, w których estetyka zewnętrzna jest częścią oferty

Wymagania formalne dla obiektów komercyjnych

I tu zaczyna się zasadnicza różnica między inwestycją prywatną a komercyjną. Właściciel domu jednorodzinnego ma przy schodach krętych zewnętrznych sporą swobodę — zwłaszcza jeśli mieszczą się w gabarycie niewymagającym pozwolenia na budowę. Właściciel hotelu, restauracji czy pensjonatu działa w zupełnie innym reżimie prawnym.

Najważniejsze akty prawne i normy dotyczące schodów zewnętrznych w obiektach komercyjnych w Polsce:

Warto dokładnie sprawdzić, co mówią przepisy i normy dotyczące balustrad — bo w obiekcie komercyjnym wymagania dotyczące wysokości i wytrzymałości poręczy są wyraźnie ostrzejsze niż w budownictwie jednorodzinnym.

Minimalne parametry schodów w obiektach użyteczności publicznej

Zgodnie z §68 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 2002 r. (z późniejszymi zmianami), dla budynków użyteczności publicznej minimalna szerokość biegu schodów wynosi 1,2 m przy jednej stronie ruchu. Wysokość stopnia nie może przekraczać 175 mm, a jego głębokość musi wynosić co najmniej 250 mm. Te parametry wprost przekładają się na konstrukcję schodów krętych — spiralę trzeba projektować z uwzględnieniem tych ograniczeń, co często oznacza większą średnicę niż w schodach domowych.

Obciążenia i intensywny ruch gości

Schody kręte przy domu jednorodzinnym obsługują dziennie góra kilka osób. Schody przy restauracji z ogródkiem sezonowym potrafią zaliczyć kilkaset przejść na dobę. Ta różnica musi znaleźć odzwierciedlenie w projekcie konstrukcyjnym.

Eurokod 1 (PN-EN 1991-1-1) określa charakterystyczne obciążenie użytkowe dla schodów w budynkach handlowych i hotelowych na poziomie 4,0 kN/m² dla powierzchni schodów oraz 2,0 kN/m na poręcze. Dla porównania — w budynkach mieszkalnych mówimy o 2,0 kN/m². Innymi słowy, stalowa konstrukcja schodów spiralnych do obiektu komercyjnego musi być liczona z dwukrotnie wyższymi obciążeniami niż podobna konstrukcja domowa.

Dobrze też wiedzieć, ile miejsca potrzeba na schody kręte — bo w obiekcie komercyjnym minimalna średnica spirali wynikająca z przepisów wymusza często inne gabaryty niż to, co wystarczyłoby w domu.

Ewakuacja, bezpieczeństwo i dostępność

Temat, który wielu inwestorów odpuszcza na etapie projektu, a potem okazuje się kluczowy przy odbiorze budynku albo kontroli straży pożarnej. Czy schody kręte zewnętrzne mogą być drogą ewakuacyjną w hotelu lub restauracji?

Odpowiedź nie jest jednoznaczna i zależy od kilku czynników. Szerzej opisujemy to w artykule o tym, czy schody kręte jako droga ewakuacyjna są dozwolone — ale w skrócie: w budynkach niskich (do 12 m) schody kręte mogą pełnić funkcję ewakuacyjną, o ile spełnią określone wymagania geometryczne. W budynkach średniowysokich i wyższych wymagana jest osobna droga ewakuacyjna.

Jeśli w Twoim obiekcie kondygnacje sięgają powyżej 12 m, temat schodów ewakuacyjnych jest osobnym zagadnieniem — więcej piszemy o tym w tekście o tym, co musisz wiedzieć zamawiając schody ewakuacyjne a przepisy przeciwpożarowe.

Dostępność dla osób z niepełnosprawnościami

Obiekty hotelarskie i gastronomiczne mają obowiązek zapewnienia dostępności zgodnie z ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (Dz.U. 2019 poz. 1696). Schody kręte — z racji swojej geometrii — nie mogą zastąpić dostępnej drogi pionowej dla osób z niepełnosprawnością ruchową. Spirala może być elementem reprezentacyjnym lub uzupełnieniem komunikacji, ale obok niej musi istnieć dostępna alternatywa (dźwig, platforma schodowa, pochylnia). To ważne przy planowaniu budżetu — schody kręte to nie jedyna inwestycja w komunikację pionową w obiekcie.

Schody kręte w regionach turystycznych — Polska

Polska turystyka skupia się w kilku regionach, a każdy z nich ma inną charakterystykę klimatyczną i architektoniczną. I każdy stawia inne wymagania wobec stalowych schodów zewnętrznych.

W obiekcie komercyjnym zabezpieczenie antykorozyjne to nie tylko kwestia trwałości, ale też kosztów bieżących. Schody przy pensjonacie nad morzem bez cynkowania ogniowego będą wymagać renowacji co kilka lat. Szerzej o tym, jak wygląda cynkowanie ogniowe schodów zewnętrznych i dlaczego stało się standardem w obiektach komercyjnych.

Design, wykończenie i balustrada

W obiektach komercyjnych design schodów krętych musi grać z ogólną identyfikacją wizualną miejsca. Inaczej niż w domu, gdzie właściciel ma pełną dowolność. Restauracja z drewnianymi blatami i industrialnym wystrojem sięgnie po schody z czarnej stali z balustradą z poziomych prętów. Mały hotel butikowy w stylu skandynawskim może preferować stal ocynkowaną z drewnianą poręczą.

Wybór balustrady ma znaczenie i estetyczne, i prawne. Więcej o tym, jak połączyć obie strony medalu, znajdziesz w artykule o design i balustrady schodów krętych zewnętrznych.

Popularne kombinacje materiałowe w obiektach HoReCa

Oświetlenie i efekt nocny

W obiektach komercyjnych schody zewnętrzne są widoczne przez całą dobę. Nocna iluminacja schodów krętych to jeden z tych detali, które robią największe wrażenie i na zdjęciach, i na żywo. Dobrze zaprojektowane oświetlenie LED wpuszczone w stopnie lub balustradę sprawia, że schody zamieniają się w latarnię prowadzącą gości i po zmroku nadają miejscu charakter.

Szczegółowe wskazówki, jak zaplanować oświetlenie schodów stalowych zewnętrznych, znajdziesz w osobnym artykule — ale warto pamiętać, że w obiekcie komercyjnym oświetlenie schodów zewnętrznych pełni też funkcję bezpieczeństwa i musi spełniać minimalne wymagania dotyczące natężenia oświetlenia dróg komunikacyjnych.

Koszty i decyzja inwestora

Schody kręte zewnętrzne dla obiektu komercyjnego są droższe niż analogiczna konstrukcja do domu. Wynika to z paru rzeczy: wyższych obciążeń obliczeniowych, większych średnic (a więc większej ilości materiału), ostrzejszych zabezpieczeń antykorozyjnych oraz konieczności prowadzenia dokumentacji technicznej i często nadzoru konstruktora.

Dokładnie rozkładamy na czynniki pierwsze to, co wpływa na cenę schodów stalowych zewnętrznych, w osobnym artykule. W przypadku obiektów komercyjnych warto patrzeć na ten koszt w perspektywie kilku lat użytkowania — schody z cynkowaniem ogniowym i lakierem proszkowym nie wymagają renowacji przez 15–20 lat, co w obiekcie turystycznym daje realne oszczędności operacyjne.

Dla właściciela hotelu czy pensjonatu istotne jest też to, że schody kręte zewnętrzne bywają elementem wyróżniającym obiekt w kategorii jakości na portalach rezerwacyjnych. Booking.com i Airbnb korzystają z algorytmów, które faworyzują oferty z lepszymi ocenami zdjęć i większą liczbą unikalnych cech. Spiralne schody zewnętrzne to jeden z tych detali, które goście fotografują i opisują w recenzjach — a to przekłada się na organiczną widoczność oferty.

Zanim zdecydujesz, warto też zajrzeć do wątku codziennego użytkowania schodów krętych zewnętrznych — bo wygoda gości i bezpieczeństwo w codziennym użyciu wprost wpływają na oceny w recenzjach.

Najczęściej zadawane pytania

Piśmiennictwo

1. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. 2002 nr 75 poz. 690 z późn. zm.)
2. PN-EN 1991-1-1:2004 Eurokod 1: Oddziaływania na konstrukcje — Część 1-1: Oddziaływania ogólne — Ciężar objętościowy, ciężar własny, obciążenia użytkowe w budynkach. Polski Komitet Normalizacyjny.
3. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. 2010 nr 109 poz. 719)
4. Ellard C., Sussman A.: Cognitive Architecture: Designing for How We Respond to the Built Environment. McGraw-Hill Education, 2012.
5. Booking.com: Traveller Review Awards 2023 — Insights Report. Booking.com B.V., Amsterdam 2023.